Avrupa Ekonomistlerinden Dijital Euro İçin Ulusal Kontrol ve Kamu Yararını Önceliklendirme Çağrısı

Avrupa’da iktidardaki karar mercileri, dijital euro tasarımında özel sektör lobi baskısından bağımsız hareket edilmesi konusunda çağrı yaptı. Utrecht Üniversitesi Sürdürülebilir Finans Laboratuvarı tarafından yayımlanan açık mektup, Avrupa Parlamentosu’nun yasama sürecinde dijital para biriminin, özel paraya değer bir alternatif olup olmayacağını belirleyecek kararlarıyla ilgili endişeleri dile getiriyor. Mektup, Avrupa’nın ödeme altyapısının giderek daha çok yabancı oyunculara bağımlı hale geldiğini ve 13 euro bölgesi ülkesinin temel perakende işlemler için tamamen uluslararası kart şemalarına bağlı olduğunu belirtiyor. “Bu yabancı (ABD) ödeme sağlayıcılarına bağımlılık, Avrupa vatandaşlarını, işletmeleri ve hükümetleri jeopolitik baskıya karşı savunmasız bırakıyor,” denilen mektup, ABD destekli özel dijital para birimlerinin Avrupa tasarıyı sürdürürken ivme kazandığına dikkat çekiyor.

Güçlü tasarım unsurlarıyla dijital euro başarısı başlığı altında imza sahipleri, eski merkez bankası yöneticileri ve Thomas Piketty ile Paul De Grauwe gibi tanınmış ekonomistlerin dahil olduğu üç temel gerekliliği sıralıyor: dijital euro, kullanıcıların tamamen erişebileceği bir kamu dijital parası olarak, yerli sağlayıcılar tarafından en yüksek gizlilik standartlarına uyumlu bir ödeme altyapısının omurgası olmalı ve toplu kullanım için güvenli bir değere sahip olmalıdır. Bu öğeler olmadan projenin potansiyelini gerçekleştiremeyeceğini belirtiyorlar. “Kısa vadede çok sayıda Avrupa işletmesi bu aracı kullanmaktan men edilirse veya sınırlamalar çok düşük tutulursa, dijital euro gerçek potansiyeline ulaşamayacaktır.” diye yazıyorlar ve “dijital çağda parayı kontrol etme hakkını biz mi ele geçireceğiz, yoksa başkalarının mı yönetmesine izin vereceğiz?” sorusunu vurguluyorlar.

Giriş bölümünde, Avrupa Merkez Bankası (ECB) yetkilileri arasından Philip Lane, dijital euroyu güçlendirilmiş güvenli varlık arzı ve mali mimari için bir parçası olarak konumlandırıyor. Lane, perakende merkez bankası parasının dijital formu olarak dijital euronun, dijitalleşen işlem sistemleriyle uyumlu bir şekilde Avrupa finansal altyapısını güçlendireceğini savunuyor. Lane ayrıca güvenli varlık eksikliğine dikkat çekerek Alman Bundunun küresel talebi karşılamada tek başına yeterli olmadığını belirtiyor ve ortak borçlar ile ortak gelir akışlarını güvence altına almak için yeni çözümler öneriyor.

Görünüm ve siyasi müzakerenin ilerleyişi konusunda, ECB Başkan Yardımcısı Lagarde’ın Kasım ayında yaptığı açıklamada “çalışmamızı tamamladık, suyu taşıdık, şimdi yasama organlarının adımı atması gerekiyor” şeklindeki ifadeleri hatırlatılıyor. Pilot işlemlerin 2027 ortasında başlayabileceği ve çerçevenin onaylanması halinde 2029’da ilk ihraç için yol açabileceği belirtiliyor. AB Konseyi ise ön görüşmeleri üzerinde uzlaşmaya varmış durumda; hem çevrimiçi hem de çevrimdışı ödeme seçeneklerini içeren bir çerçeve öngörüyor. Çevrimdışı sürüm, internete bağlı olmadan cihazlar arası işlemlere olanak tanırken, düşük değerli ödemelerde nakit benzeri gizlilik ile karışık para akışını güvenli tutmayı hedefliyor. Lagarde ise dijital euronun teknik olarak hazır olduğunu ve mevzuat onayını beklediğini ifade ediyor.

Özet olarak, Avrupa genelinde dijital euro konusunda kamu yararı ve bağımsız kontrolün önceliklendirildiği, altyapının yerli ve güvenli sağlayıcılar tarafından desteklenmesi gerektiğini vurgulayan görüşler öne çıkıyor. Avrupa vatandaşlarının dijital para konusunda benimsemesini artırmak için güvenli ve kapsayıcı bir çerçeve gerektiği inancı giderek baskın hale geliyor.